fbpx

Әміржан Қосанов: Халықтың оппозицияға деген сенімін қалпына келтіруіміз керек!

Қоғам бел­сен­ділерінің “Жаңа Қаза­қстан” фору­мын құрған­да­ры­на көп бола қой­ған жоқ. Қата­рын­да Әмір­жан Қоса­нов, Дос Көшім, Ермұрат Бапи, Айдос Сарым, Расул Жұма­лы және басқа да елге таны­мал сая­сат­кер­лер бар ұйым­ның негіз­гі жұмысы — бұқа­ра­ның мұңын-мұң­дап, жоғын жоқта­уға бағыт­талған. Фору­мға мүше аза­мат­тар осы жаз­да өңір-өңір­ді ара­лап, қара­пай­ым тұрғын­дар ара­сын­да қор­да­ла­нып қалған қан­дай мәсе­ле­лер барын аны­қта­мақ. Кей­ін, сол түйт­кіл­дер­ді шешу­ге білек сыба­на кіріс­келі жатыр.   Одан бөлек, “Жаңа Қаза­қстан” фору­мы алдағы уақыт­та қан­дай жұмыстар­мен айна­лы­са­ды? Қай салаға басым­дық беріп отыр? Бәл­кім, ұйы­мға қысым көр­сетіп жатқан құры­лым­дар бар шығар? Осы сұрақтарға жау­ап алу үшін форум бел­сен­дісі Әмір­жан Қоса­нов­пен сұқ­бат­тасқан едік.

- Әмір­жан мыр­за, “Жаңа Қаза­қстан” фору­мын құру тура­лы мәлім­де­ме жаса­ды­ңы­здар. Енді­гі жос­пар­ла­ры­ңыз қан­дай?

- Енді, оппо­зи­ци­я­лық ұйым­дарға қырғи­дай тиетін, тәу­ел­сіз бұқа­ра­лық ақпа­рат құрал­да­рын жап­пай жой­ып жатқан бүгін­гі билік­тің тұсын­да жаңа ұйым құру тура­лы мәлім­де­ме жаса­удың өзі оңай шаруа емес. Билік­шіл пар­ти­я­лар­дан, кей­ін­гі кез­де ырду-дыр­ду боп кет­кен оппо­зи­ци­ядан көңілі әбден қалған жұрт қазір кез кел­ген баста­маға сене бер­мей­ді де.

Басты айта­рым – біз Қаза­қстан­да бұрын болған демо­кра­ти­я­лық ұйым­дар­дың мол тәжіри­бесіне жаңа­ша, қазір­гі күн талап­та­ры­на сай сипат бер­гі­міз келеді. Соңғы 27 жыл­да қоғам­да қан­дай мәсе­ле­лер қызу талқы­лан­ды, әлі де өзек­тілі­гін жоғалт­паған нен­дей түй­іт­кіл­дер барын сара­лай келе, біраз жай­тқа мән беріп, қағазға түр­тіп қой­дық. Біз­де эко­но­ми­ка­лық, әле­умет­тік, руха­ни сала­да, сон­дай-ақ, елдің сыр­ты және ішкі сая­са­тын­да шеші­мін тап­паған әлі біраз про­бле­ма бар. Енді солар­ды тиім­ді шешудің жол­да­рын қарас­ты­ра­мыз. Осы­лар­дың бар­лы­ғын “қор­жы­ны­мы­зға” құй­ып, олар­ды шешу жол­да­рын иде­я­лық құн­ды­лы­ғы­мыз ретін­де пай­да­ланғы­мыз келеді. Әрине, ел ішін­де не болып жатқа­нын біз бір адам­дай біле­міз. Ел-жұрт­пен ешқа­шан үзіл­ме­ген, жан­ды бай­ла­ны­сы­мыз бар. Өзі­міз де қалың қаза­қтың іші­нен шықтық.

Бірақ, біздің ойы­мыз­ша, қазір ел ішін­де біз ұғы­на бер­мей­тін маңы­зды тен­ден­ци­я­лар қалып­тасқан. Қоғам­дық сана өзгеріп жатыр. Ол өзгерістер жаңа­ша, бұрын-соң­ды болып көр­ме­ген сипатқа ие.

Сон­ды­қтан да форум құра­мын­дағы бар­лық аза­мат­тар­мен келісіп, жаз уақы­тын­да ел-елді, жер-жер­ді ара­лай­тын болып шештік. Ондағы ой – қоғам­дық ой тем­пе­ра­ту­ра­сы мен бағыт­та­ры­на бой­лау, елді толған­ды­рып оты­рған мәсе­ле­лер­ді көп­шілік­тің өзі­мен тағы бір талқы­лап алу. Керек десеңіз, қоға­мға қозғау салу. Бұған дей­ін пай­да болған сая­си ұйым­дар­дың бір кем­шілі­гі – олар жоға­ры­дан құры­ла­тын.

Біз бол­сақ, «Жаңа Қаза­қстан­ды» төмен­нен, халы­қтың өз іші­нен қалып­та­сты­рғы­мыз келеді! Сая­си өмір­дің сыл­быр болып кет­кеніне біраз уақыт бол­ды. Өткен сай­ла­удан кей­ін бірік­кен оппо­зи­ци­я­ның үні тіп­ті бәсең­деп кет­ті. Демо­кра­ти­я­лық күш­тер бір­лесіп қимыл-әре­кет жасаған жоқ. Сон­ды­қтан сірес­кен осы тоң­ды жібіту үшін, өңір­лер­ге сапар­лай­мыз.

- Яғни, халы­қтың бел­сен­ділі­гін арт­ты­рып, олар­дың сая­си сау­ат­ты­лы­ғын толы­сты­ру үшін атта­на­сыздар ғой?

- Иә, жасы­ра­ты­ны жоқ, соңғы рет өзім бірік­кен оппо­зи­ци­я­лық топ­тың құра­мын­да жүріп, 2011 жылы сай­лау кезін­де ел ара­лап­пын. Ал одан кей­ін кешен­ді түр­де сая­си жұмыс болған жоқ. Біздің ой — осы­ны қай­та жаңғыр­ту. Тағы бір мәсе­ле — мені бүгін­гі билік­тің фору­мға деген түсініксіз көзқа­ра­сы алаң­да­та­ды. Мәсе­лен, олар келіп кең­се­мізді жауып кет­се, осы­ған дей­ін ұмы­ты­лған заңбұ­зу­шы­лы­қта­ры­мы­зды айтып, қуда­лап жат­са неме­се шақы­рып алып, қоқан-лоқы көр­сет­се түсі­нер едім. Алай­да әзір­ше оның ешбірі жоқ.

Менің­ше, біздің баста­ма­ның осын­ша­ма жан­ды боп, көп­шілік­тің қол­да­уы­на тез ара­да ие боп кететінін билік күт­кен жоқ. «Бір­не­ше адам бас қос­са, не бола­ды дей­сің?» деген сыңай­да болжам жасаған болуы керек. Бірақ, қарап отыр­сақ, құлан­ның қасуы­на, мыл­ты­қтың басуы демек­ші, қалың жұрт­шы­лық елде дәл осын­дай, жаңа тұр­пат­тағы, демо­кра­ти­я­шыл, ұлт­тық және мем­ле­кет­тік мүд­дені басты құн­ды­лық ретін­де тани­тын, елге таны­мал тұлға­лар­дан құралған қоғам­дық күшті біраз­дан бері күтіп кел­ген екен. Оны біз өзі­міз­ге күн­делік­ті хабар­ла­сып жатқан ағай­ын­ның жылы лебізі мен қол­да­уы­нан сезіп отыр­мыз! Оның үстіне, қазір­гі билік­тің өзі сая­си тұрғы­да бір­тұ­тас емес.

Сон­ды­қтан ол жақта «бәріне тый­ым салып, о баста құр­тып-жояй­ық!» деуші «қар­шы­ға­лар» мен қатар «қалай болған­да кез кел­ген елде заң аясын­да қимыл-әре­кет жасай­тын бала­ма күш­тер де болуы керек» дей­тін «кеп­тер­лер» де бар екені анық. Бәл­кім, билік әліп­тің артын бағып оты­рған шығар. Әлде, форум тура­лы баста­ма көтер­ген біз­ге қар­сы құй­тұрқы сце­на­рий дай­ын­да­лып жатыр ма, ол жағын біл­медім. Жұрт бізді «нелік­тен бір­ден бел­сен­ділік таны­тып, тура іске көшпей­ді?» деп сынап та жатыр. Оларға айтар уәжім мынау – әзір­ше біздің аяқ-қолы­мыз тұса­у­лы. Өйт­кені, Қаза­қстан заң­на­ма­сы­на сәй­кес, кез кел­ген жаңа ұйым ресми түр­де тір­ке­уден өтуі тиіс.

Сон­ды­қтан біз білік­ті заң­гер­лер­мен ақыл­да­сып, тір­кеу мәсе­лесі­мен айна­лы­сып жатыр­мыз. Билік бізді тір­кей ме, тір­ке­мей ме, оны да біл­медім, жоға­ры­да мен атаған «қар­шы­ға­лар» мен «кеп­тер­лер­дің» талас-тар­ты­сы шешетін болар. Не бол­са да, шешін­ген судан тай­ын­бас, бізді тір­ке­мей қой­са да, біз жеке тұлға­лар не басқа ұйым­дар­дың өкіл­дері ретін­де өз қыз­меті­мізді жалға­сты­ра бере­міз!

- «Жаңа Қаза­қстан” билік­тің мүд­десіне құры­лған жоқ» деп осы­ған дей­ін де айтқан­сыздар. Алай­да, мін­бер­де­гілер­мен ара­да бәрібір қан­дай да бір бай­ла­ныс бар шығар? Әйт­пе­се бұл форум да экс­тре­ми­стік ұйым деп таны­лып кетуі мүм­кін ғой?

- Билік­те­гі адам­дар­мен мүл­дем бай­ла­ны­сы­мыз жоқ деп айта алмай­мын. Бәрі­міз – халық та, билік те – бір елде өмір сүріп жатыр емес­піз бе? Ваку­ум­да емес­піз ғой! Оның үстіне, кез кел­ген қоғам­да елдің мұңын жоға­ры­ға жет­кі­зу үшін қоғам­ның билік­пен, оның ішін­де жүр­ген тұлға­лар­мен сая­си бай­ла­ны­ста болу шарт. Әйт­пе­се, өзек­ті мәсе­ле­лер­ді қалай шешпек­піз? Жал­пы біз, осы­ған дей­ін орын алып кел­ген құбы­жық та кер­тарт­па дәстүр­ден бас тар­туы­мыз қажет! Яғни, бұған дей­ін билік пен оппо­зи­ция бір-бірін ата жауын­дай көріп кел­ді. Ешқан­дай да диа­лог болған жоқ! Мұн­дай үрдіс екі жаққа да, ең басты­сы, қоға­мға, мем­ле­кет­ке абы­рой бер­ген жоқ!

Сон­ды­қтан да демо­кра­ти­я­лық үдерістер­ді жан­дан­ды­ру үшін еке­уа­ра диа­лог орна­уы қажет! Әрине, мұны дұрыс жағы­нан түсін­ген абзал. Әйт­пе­се, билік­пен бай­ла­ны­сты біз құпия келіс­сөз­дер үшін емес, қоғам­да болып жатқан оқиға­лар­ды, ел бола­шағын ашық та прин­ципті тұрғы­да талқы­лау үшін жүр­гі­зетіні­міз хақ! Соны­мен бір­ге, біз өмір шын­ды­ғын мой­ын­дай­тын реа­лист­піз. Диа­лог бол­мауы да мүм­кін. Ондай жағ­дай­ға да біз дай­ын­быз. Экс­тре­мизм деп қал­ды­ңыз. Диа­лог­тың жоқты­ғы сол экс­тре­мизм­ге алып келеді емес пе?!

Біз, әрине, Қаза­қстан­дағы заң­дар­дың біра­зы­на, соның ішін­де, қоғам­дық-сая­си өмір­ді рет­тей­тін заң­дарға қаты­сты қат­ты сын айтып келе­міз. Оның өз реті де бар. Ол заң­дар­дың біра­зын түбе­гей­лі өзгер­ту қажет. Бірақ, соны­мен бір­ге, біз құқы­қтық мем­ле­кет­те өмір сүріп жатыр­мыз. Билік­ті құқы­қтық режим­ге шақыр­сақ, өзі­міз де құқы­қтық алаң­да жұмыс істе­уі­міз шарт.

Сон­ды­қтан өз қимыл-әре­кеті­мізді Кон­сти­ту­ция мен заң­на­ма аясын­да жүзе­ге асыр­мақ ойы­мыз бар. Билік­ке кел­ген соң, сол заң­дар­ды мін­дет­ті түр­де өзгер­тіп, қоғам­дық өмір­дің жан­да­нуы­на тосқа­уыл болып оты­рған олар­ды демо­кра­ти­я­лық стан­дарт­тарға сәй­кестен­діре­міз! Біз­де өзін­ше бір пара­докс орын алған: қоғам­дық ұйым­дар құқы­қтық алаң­да қыз­мет жасағы­мыз кел­се, билік­тің өзі әртүр­лі қар­сы­лық әре­кет­тері арқы­лы олар­ды сол алаң­нан тық­сы­рып, заң­сызды­ққа итер­ме­леп жатыр! Мәсе­лен, митин­гілер тура­лы заң­на­ма мен прак­ти­ка­ны алай­ы­қ­шы. Кон­сти­ту­ция бой­ын­ша олар рұқ­сат етіл­ген, ал нақты заң – тый­ым сала­ды. Осын­дай жөн­сіздік­тер­ден құты­ла­тын уақыт кел­ді.

- Әр ұйым­ның, пар­ти­я­ның неме­се жай ғана топ­тың да өзінің ұра­ны бола­ды. «Жаңа Қаза­қстан­ның» ұра­ны қан­дай?

— Біз өзі­міздің мәлім­де­ме­мізді жари­я­ла­дық. Сон­да көп нәр­се айты­лған. Ол – біздің ұжым­дық құжа­ты­мыз. Соны бас­шы­лы­ққа ала­мыз. Оған қоса­рым мынау. “Жаңа Қаза­қстан­ның” ұра­ны — Жаңа Қаза­қстан. Яғни, 27 жыл бой­ы­на қоғам­да орын алған бар­ша ескі кем­шілік­тер мен қауіп-қатер­лер­ден құты­лып, дамы­ған өрке­ни­ет­ті мем­ле­кет­тер­де­гі­дей сая­си жүйе құрып, Қаза­қстан халқы­ның өмірін жаңа сапаға көші­ру! «Жаңа Қаза­қстан» дегені­міздің артын­да жаңа, оли­гарх­тар­дың емес, халы­қтың қажетіне жұмыс істей­тін эко­но­ми­ка, жаңа, бай елде кедей­лер­ді жоя­тын әле­умет­тік сая­сат және жаңа, халық бақы­ла­у­ын­да бола­тын, жүй­елі түр­де ауы­сып оты­ра­тын, жау­ап­ты билік жүй­есін құру тұр!

«Жаңа Қаза­қстан» соны­мен бір­ге жаңа фор­мат­тағы демо­кра­ти­я­лық ұйым бол­мақ­шы. Яғни, қоғам­дық жұмыста зама­на­уи әдіс-тәсіл­дер­ді, ком­му­ни­ка­ция құрал­да­рын пай­да­ла­на­мыз. Бұл, әсіре­се, жастар­мен жұмыс жаса­уда ерекше маңы­зды! Өзі­міз ұмты­лып әрі билік­ке ұсы­нып оты­рған билік­пен жаңа­ша қарым-қаты­на­сты да мен «Жаңа Қаза­қстан­ның» бір ерекшелі­гі деп санар едім. Қысқа­ша айтар бол­сам, осы.

Ұран дей­сіз. Өз басым орын­сыз ұран­шыл­ды­қты қала­май­мын. Әйт­пе­се, билік пар­ти­я­сы «Нұро­тан­ның» өзі жыл сай­ын әп-әде­мі ұран тастап оты­ра­ды емес пе? Жаңғы­ру­дың өзінің бір­не­ше фор­ма­сын «бастан кешіріп» таста­дық! Бірақ сол ұран­дар­дың ешқай­сысы да жүзе­ге асып жатқан жоқ! Сая­сат­та да рет­сіз ұран­шыл­дық қажет емес. Өйт­кені қазір­гі жұр­тқа жалаң ұран­нан гөрі, лай­ы­қты өмір сүру­ге нақты жағ­дай керек. Бай елде, мұнай-газы аста-төк мем­ле­кет­те біздің отан­даста­ры­мыз кедей тұр­мауы қажет. Шикі­заттан түс­кен пай­да біре­удің қал­та­сы­на емес, ел қазы­на­сы­на құй­ы­луы керек. Қоғам­да әділет­тілік бол­са, жемқор­лық азай­са, екі қолға бір күрек табыл­са… Міне, менің­ше, елдің қалай­ты­ны осы.

Ал, жалған ұран­дар­дан бұқа­ра баяғы­да-ақ мезі болған. Халық өмірін жақ­сар­ту тура­лы біздің кей­бір ұсы­ны­ста­ры­мы­зды билік «попу­лизм» деп жата­ды. Мен айтай­ын, ол ешқан­дай да попу­лизм емес! Оны Арме­ния мем­ле­кеті көр­сет­ті. Нақты­рақ айт­сам, Паши­нян­ның рефор­ма­тор­лы­ғы біз­ге үлгі болуы керек: кел­ді де, үш күн­нің ішін­де ең басты сая­си шешім­дер­ді қабыл­да­ды да жібер­ді! Шынын­да, егер билік басы­на бұры­нғы билік­пен ауыз жалас­паған, жемқор­лы­ққа салын­баған, құй­ры­ғы­на қоңы­рау іліп, бел­гілі бір айғақтарға кіріп­тар бол­маған шынайы халы­қ­шыл топ келер бол­са, 27 жыл бой­ы­на қабыл­дан­бай келе жатқан заң­дар­ды 27 сағат­та-ақ қабыл­дап таста­уға бола­ды! Біз­де де солай бол­мақ!

Мәсе­лен, бюд­жет­ті де осын­дай сүт пісірім уақыт­та түбе­гей­лі өзгер­тіп, түк­ке тұрғы­сыз, еш пай­да­сы жоқ, жасан­ды жоба­лар­дың бар­лы­ғын тый­ып, үнем­дел­ген қар­жы­ға әле­умет­тік сала­ны жан­дан­ды­руға болар еді! Билік фор­ма­ты, сай­лау тура­лы заң­дар­ды да жаңа билік бір-ақ күн­де рет­ке кел­тірер еді! Біздің жос­па­ры­мыз бар­шы­лық. Оны бір сұқ­батқа сый­ды­ру мүм­кін емес шығар.

Бәл­кім, ұйым ретін­де тір­келіп, өзі­міздің құқы­қтық негізі­міз болған кез­де — осы­лар­дың бар­лы­ғын ашық айта жатар­мыз. Әзір­ге, “арық айтып, семіз шыққы­мыз” келеді. Өз басым, 20 жыл­дан астам уақыт оппо­зи­ци­яда жүріп, біраз баста­ма­дан, тұлға­дан түңіл­ген кез­дерім болған. Ал дәл қазір, «Жаңа Қаза­қстан» фору­мын құру тура­лы баста­ма­ның көп­шілік­тің қол­да­уы­на ие болып жатқа­нын көріп оты­рып, шын мәнін­де жаңа­ша күй кешіп, форум­ның бола­шағы­на үлкен үміт­пен қарап отыр­мын! —

Әңгі­меңіз­ге рақ­мет! 

http://qazaqtimes.com

Qazaqtimes.com